Ինձանից հաճախ հետաքրքրվում են, հատկապես նրանք, ովքեր հազվադեպ են շփվում ինձ հետ: Իսկ կան ա՞րդյոք հաշմանդամություն ունեցող անձանց հետ անխախտելի կանոններ:Նրանք, որոնց հետ շփվում ենք, նրանց մտքով անգամ նման բան չի անցնում, նրանք գիտեն, որ դժվար է ինձ վիրավորել:Օրինակ, ես չեմ վիրավորվում այն արտահայտությունից,«Ժեն, եւ եկեք ճաշի գնանք»:Ես անհանգստանալով մարդուն չեմ ուղղի. «Եկեք գնանք»:Ես չեմ կարող քայլել: Ի՞նչպես կարող ես նման բան առաջարկել»:
Բայց, ամեն դեպքում շատ շատերին սովորոկան դարձած բառեր և արտահայտություններ կարող ենվիրավորվել:Օրինակ այդպիսի համեմատությունները «հիվանդ / առողջ», «նորմալ / աննորմալ», «սովորական /թերի», «մտավոր հետամնաց», «դաուն» նման համեմատությունները, նրանք սովորական են, բայց նրանք վիրավորում են: Ես հաճախ եմ լսում,որ մայրը, բացատրելով իր երեխային, ով ինձ տեսավ սայլակով, ասում. է«Մորաքույրը հիվանդ է»: Ոչ, հիվանդ եմ, երբ սնկով հիվանդ եմ եւ ջերմում եմ, եւ ես սայլակում եմ, որովհետեւ կարիք չկա գնալ մեքենայով, հարբած վարորդների հետ եւ միշտ չեմ կապում անվտանգության գոտիներ:
Այժմ շատ լրագրողներ օգտագործում են «սահմանափակ հնարավորություններ
ունեցող մարդ» արտահայտությունը: Սա չի խանգարում ինձ ընդհանրապես, կարևորն այն է, որ լրատվամիջոցները բարձրացնում են հաշմանդամության թեման: Բայց իմ ընկերներից շատերը, դժբախտաբար դժգոհ են: Հետեւաբար, ավելի հեշտ եւ ավելի ճիշտ է ասել, հաշմանդամություն ունեցող անձ:
Կամ սայլակով կամ թույլ լսող կամ լսողական խանգարումներով, կամ դաունի սինդրոմով կամ աուտիզմով (բայց ոչ հիվանդ
աուտիզմով): Ընդհանրապես, մի ամաչեք, հարցնել, թե ինչպես դա ավելի ճիշտ կլինի ասել
հենց հաշմանդամություն ունեցող անձանցից:
Ահա հաշմանդամություն
ունեցող անձանց կողմից մշակված էթիկետի 10 ընդհանուր կանոններ.
1.Երբ դուք խոսում եք հաշմանդամություն ունեցող հետ, դիմեք անմիջապես նրանց, ոչ թե նրանց ուղեկցող անձին, կամ զրույցի ընթացքում ներկա գտնվող սուրդո թարգմանչին:
2. Երբ ձեզ ծանոթացնում են հաշմանդամություն ունեցող մարդու հետ, բնական է, բռնել նրա ձեռքը նույնիսկ նրանք, ովքեր դժվարանում են ձեռքը շարժել կամ օգտագործելով պրոթեզ, կարող են ձեռքերը սեղմել (աջ կամ ձախ), ինչը բավականին ընդունելի է:
3.Երբ հանդիպում եք որեւէ մեկին,ով վատ է, կամ ոչինչ չի տեսնում, ամպայման ասեք ձեր անունը և այն
մարդկանց, որոնք եկել են ձեզ հետ:Եթե դուք ընդհանուր զրուցում եք խմբով,
մի մոռացեք ասել, թե ում եք դուք դիմում եւ ձեր անունը:Ամպայման նախազգուշացեք բարձրաձայն, երբ դուք գնում եք ուրիշ կողմ(եթե նույնիսկ կարճ ժամանակով հեռանաք):
4.Եթե դուք օգնություն եք առաջարկում, սպասեք, որ այն ընդունվի, ապա խնդրեք, թե ինչ եւ ինչպես անել:Եթե չեք հասկանում, մի ամաչեքեք, կրկին հարցնել:
5.Դիմեք հաշմանդամություն ունեցող երեխաներին անունով, դեռահասների եւ ավելի մեծահասակներին `մեծահասակների պես:
6.Հենվել կամ
շարժել որչէ հաշմանդամ անձի սայլակը՝նշանակում է հենվել կամ թեքել սայլակի տիրոջը:Հաշմանդամի սայլակը դա այն մարդու անթույլատրելի տարածությունն
է, ով դա օգտագործում է:
7.խոսելիս, այն մարդու հետ ով դժվարությամբ է շփվում,ուշադիրլսեք նրան: Եղեք համբերատար, սպասեք,մինչեւ նա ավարտի արտահայտությունը:Մի շտկեք կամ մի խոսեք նրա փոխարեն: Մի ամաչեք կրկին հարցնել, եթե չեք հասկանում զրուցակցին:
8.Երբ խոսում եք սայլակ կամ հենակետերի օգտագործող մարդու հետ, նստեք այնպես, որ ձեր եւ նրա աչքերը լինեն համահունչ:Ավելի հեշտ կլինի խոսել, ձեր զրուցակցի հետ, իսկ ձեր
զրուցակցին պետք չի լինի բարձրացնել գլուխը:
9.Որպեսզի
գրավեք այն մարդու ուշադրությունը, ով վատ է լսում,նրան ձեռով արեք կամ ձեռքը դրեք
ուսին:Նայեք նրա աչքերի մեջ և խոսեք հստակ, բայց նկատի ունեցեք,
որ ոչ բոլոր մարդիկ, ովքեր վատ են լսում կարող են կարդալ շուրթերից: Խոսելով այն մարդկանց
հետ, ովքեր կարող են կարդալ շուրթերից, տեղավորվեք այնպես, որ ձեր վրա լույս ընկնի
և նա ձեզ լավ տեսնի:Փորձեք այնպես անել, որ ձեզ ոչինչ չխանգարի և չշեղի:
10. Մի անհանգստացեք, եթե դուք պատահաբար ասում եք `«Կտեսնվենք»կամ
« Դուք լսել եք այս մասին»: Այն, ինչին իսկապես չի կարող տեսնել կամ լսել: կույրերին ինչ-որ բան հանձնելիս, ոչ մի դեպքում մի ասեք, «շոշափեք դա», ասեք սովորական բառերը «նայեք սրան»:
Ինչն է վրդովեցնում ամենից շատ
- Երբ նրանք սկսում են օգնել, առանց հարցնելու, թե ինչպես է ճիշտ, եւ եթե սկսում են բացատրել, թե ինչպես անել ավելի լավ, նրանք վիրավորվում են, կարծես ես չեմ գնահատել նրանց օգնությունը:
- Երբ փորձում են փոխել թեման, մտածելով, որ նա կարող է խանգարել ինձ: Օրինակ՝ `լեռնադահուկային հանգստավայր ընտրելով, ձեռք բերել նոր բարձրակռունկ կոշիկներ կամ սեքս:Կարծես հաշմանդամների համար դա մատչելի չէ, այդ պատճառով էլ այդ մասին խոսելը չարժե: Հիմարություն:
«Երբ սկսում ես բողոքել կյանքի մասին , նայեք ինձ եւ շնորհակալություն հայտնեք Տիրոջը, ձեր մանր հոգսերի համար»:
Ես ունեմ վարքի մեկ կանոն, հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց հետ,շփվելիս բնական լինել եւ շփվել հավասար պայմաններում:Եթե մարդը չունի ոտք, դա չի նշանակում, որ նա չունի ուղեղ:
Թարգմանեց՝ Տիգրան Գևորգյանը
